AS CANTIGAS DE AMIGO: TIPOS
Tipos
de cantigas de amigo: A dificultade da súa
clasificación nalgúns casos, non impide establecer varios criterios para
podelas agrupar en distintos subtipos:
A) Atendendo á ambientación, ao “locus
amoenus” (lugar ideal) simbólico evocado.
Bailadas: Como as cantigas de amigo nas que se fai referencia a un espazo
aberto e claras referencias ao baile (ambos trazos considerados tradicionais).
Adoita facer referencia a un lugar como, por exemplo, na seguinte cantiga (so
as avelaneiras floridas)
Bailemos nós já todas tres, ai amigas,
so aquestas avelaneiras frolidas;
e quen fôr belida, como nós, belidas,
se amig' amar,
so aquestas avelaneiras frolidas
verrá bailar.
Bailemos nós já todas tres, ai irmãas,
so aqueste ramo d' estas avelãas;
e quen fôr louçãa, como nós, louçãas,
se amig' amar,
so aqueste ramo d'estas avelãas
verrá bailar.
Por Deus, ai amigas, mentr' al non fazemos,
so aqueste ramo frolido bailemos;
e quen ben parecer, como nós parecemos,
se amig' amar,
so aqueste ramo, so l' que nós bailemos,
verrá bailar.
Airas Nunes
(Século XIII)
Barcarolas
ou mariñas: Estas cantigas fan referencia clara ao mar
que debe entenderse como un dos símbolos máis chamativos e tradicionais
asociado á paixón amorosa.
Mia irmana fremosa, treides comigo
a la ygreia de Vigo, u e o mar salido.
E miraremos las ondas.
Mia irmana fremosa, treides de grado
a la ygreia de Vigo, u e o mar levado.
E miraremos las ondas.
A la ygreia de Vigo, u e o mar salido,
e verrá i mia madre e o meu amigo.
E miraremos las ondas.
A la ygreia de Vigo, u e o mar levado,
e verrá i mia madre o meu amado
E miraremos las ondas.
Martín Códax
De
romaría: Cantigas nas que se cita un santuario ou
capela, igrexa como lugar de encontro co amigo.
Eno sagrado, en Vigo,
baylava corpo velido.
Amor ei.
En Vigo, no sagrado,
baylava corpo delgado.
Amor ei.
Baylava corpo velido,
que nunca ouver' amigo.
Amor ei.
Baylava corpo delgado
que nunca ouver' amado.
Amor ei.
Que nunca ouver' amigo,
ergas no sagrad', en Vigo
Amor ei.
Que nunca ouver amado,
ergas en Vigo, no sagrado
Amor ei.
Martín Códax
Sedia-mi eu na ermida de San Simion
e cercarom-mi as ondas, que grandes son;
¡eu atendendo o meu amigo,
eu atendendo o meu amigo!
Estando na ermida, ante o altar,
(e) cercaron-mi as ondas grandes do mar;
¡eu atendendo o meu amigo,
eu atendendo o meu amigo!
E cercaron-mi as ondas, que grandes son;
non ei (i) barqueiro nen remador;
¡eu atendendo o meu amigo,
eu atendendo o meu amigo!
E cercaron-mi as ondas grandes do mar;
non ei (i) barqueiro, nen sei sei remar;
¡eu atendendo o meu amigo,
eu atendendo o meu amigo!
Non ei (i) barqueiro nen remador;
morrerei, fremosa, no mar maior;
¡eu atendendo o meu amigo,
eu atendendo o meu amigo!
Non ei (i) barqueiro, nen sei remar;
morrerei fremosa no alto mar;
¡eu atendendo o meu amigo,
eu atendendo o meu amigo!
Mendinho
B) Atendendo a forma ou expresión:
Estes tipos poden mesturarse nunha mesma
cantiga (de romaría e bailada ou de romaría e barcarola). Ademais esa
dificultade á hora de clasificar baixo
un único criterio un conxunto amplo de cantigas provoca que se engadan outros
subtipos que se establecen por criterios diversos, por exemplo, atendendo á
forma externa das mesmas:
- Cantigas
monologadas / dialogadas.
Ondas do mar de Vigo,
se vistes meu amigo?
E ai Deus!, se verra cedo?
Ondas do mar levado,
se vistes meu amado?
E ai Deus!, se verra cedo?
Se vistes meu amigo,
o por que eu sospiro?
E ai Deus!, se verra cedo?
Se vistes meu amado,
por que ei gran coidado?
E ai Deus!, se verra cedo?”
Martín Códax
Fostes, filha, eno bailar
e rompestes í o brial.
Pois o namorado í ven
esta fonte seguídea ben,
pois o namorado í ven.
Fostes, filha, eno loir
e rompestes í o vestir.
Poilo cervo í ven
esta fonte seguídea ben,
poilo cervo í ven.
E rompestes í o brial
que fezestes ao meu pesar.
Poilo cervo í ven
esta fonte seguídea ben,
poilo cervo í ven.
E rompestes í o vestir
que fezestes a pesar de min.
Poilo cervo í ven
esta fonte seguídea ben,
poilo cervo í ven.
Pero Meogo (Probablemente xograr galego activo
durante a segunda metade do século XIII)
-Digades, filha, mia filha velida:
porque tardastes na fontana fría?
Os
amores hei.
Digades, filha, mia filha louçana:
porque tardastes na fría fontana?
Os
amores hei.
-Tardei, mia madre, na fontana fría,
cervos do monte a augua volvían.
Os
amores hei.
Tardei, mia madre, na fría fontana,
cervos do monte volvían a augua.
Os
amores hei.
-Mentir, mia filha, mentir por amigo!
Nunca vi cervo que volvess'o río.
Os amores hei.
Mentir, mia filha, mentir por amado!
Nunca vi cervo que volvess'o alto.
Os
amores hei.
Pero Meogo
Atendendo
ao contido temático hai quen tamén as clasifica segundo o tipo de amor ao que responden:
- Amor correspondido/ amor insatisfeito.
As flores do meu amigo...Fui eu, madr´, en romaría a Faro com meu amigo...
- Cantigas de alba ou alboradas (fan
referencia ao desexo do encontro coa amigo al alba).
Non chegou, madre, o meu amigo,
e hoj'ést'o prazo saído!
ai, madre, moiro d'amor!
Non chegou, madre o meu amado
e hoj'ést'o prazo passado!
ai, madre, moiro d'amor!
E hoj'ést'o prazo saído!
Por que mentiu o desmentido?
ai, madre, moiro d'amor!
E hoj'ést'o prazo passado!
Por que mentiu o perjurado?
ai, madre, moiro d'amor!
Por que mentiu o desmentido
pesa-mi, pois per si é falido.
ai, madre, moiro d'amor!
Por que mentiu o perjurado
pesa-mi, pois mentiu a seu grado.
ai, madre, moiro d'amor.
D. Dinis.
Lembrar que aquelas cantigas de amigo que
expresan en espazos domésticos a condición ou estado físico e anímico da namorada (velida,
louçana/ coitada, en gran desejo...) son trazos de carácter trobadorescos ou
provenzalizantes.
Tamén hai que ter en conta a presenza ou non
de recursos literarios como o refrán, o
paralelismo, o leixaprén que sendo trazos tradicionais, poden estar máis ou
menos presentes e mesmo desaparecer implicando unha maior influencia do
trobadorismo.
CUESTIÓNS PARA CLASIFICAR CANTIGAS:
1- Intenta traducir ao galego actual as oito
cantigas das que reproducimos os seus textos nesta entrada. Se tes problemas
con algunha das palabras dos textos podes consultar no seguinte glosario
2- Indicar elementos nestas cantigas que
contribuúan a súa clasificación como cantigas bailadas, barcarolas, de romaría,
de cervo e fonte, de alba (se atendemos a súa temática), ou monologadas e dialogadas se escollemos a súa
forma externa. Tamén podemos clasificalas polo tipo de relación que se deduce
do seu contido (amor correspondido ou non) . Lembra que a clasificación das
cantigas adoita responder a varios subtipos á vez.
3- Intenta finalmente traducir ao galego e
unha clasificación das cantigas que non aparecen co seu texto, só como vídeo.
Podes consultar os seus textos nos seguintes enlaces:
As
flores do meu amigo Paio Gomez Chariño.
Levous´ a louçana, levous´a velida Pero
Meogo.
4- As cantigas seguen funcionando nos escenarios
de fóra de Galicia. A cantiga de Martín Códax Ondas do mar de Vigo como outras
que están escritas no Permamiño Vindel do século XIII podemos interpretalas tal
e como soaban na súa época. Fíxate na que imita o son medieval que podes
escoitar na versión antiga e logo compáraa coa que fixo no 2019 Amaral. Cal che
gusta máis?
Comentarios
Publicar un comentario