AS CANTIGAS DE AMOR

 

Imos partir de como a cançó provenzal chega ao reino de Galicia grazas ao íntima relación cos reinos medievais do sur da actual Francia. O Trobadorismo foi sen dúbida unha das influencias culturais máis relevantes do século XII que van provocar o Esplendor da lírica galaico-portuguesa. 

Vexamos para comezar unha cantiga de amor de Bernal de Bonaval na que se aprecian a confluencia e a fusión das dúas compoñentes deste movemento creativo que se fragua no século XIII, unha cantiga que presenta  tanto as características máis destacadas da filosofía do amor cortés provenzalizante, como trazos autóctonos moi evidente: 

  

A dona que eu amo e tenho por senhor

amostrade-mi-a, Deus, se vos em prazer for,

se nom dade-mi-a morte.

 

A que tenh'eu por lume d'estes olhos meus

e por que choram sempre, amostrade-mi-a, Deus,

se nom dade-mi-a morte.

 

Essa que vós fezestes melhor parecer

de quantas sei, ai Deus!, fazede-mi-a veer,

se nom dade-mi-a morte.

 

Ai, Deus! qui mi-a fezestes mais ca mim amar,

mostrade-mi-a u possa com ela falar,

se nom dade-mi-a morte.

Bernal de Bonaval (Compostela)

 texto de Vedes, fremosa mia senhor

Dende a Provenza chegaron logo ao Reino de Galicia trobadores cantando un tipo de cantiga  "a cançó" que comezaba cunha evocación á primavera e logo, posta en boca dun home expresaba a filosofía do amor cortés, unha especie de amor idealizado onde a dama é denominada habitualmente "senhor".

Este estilo de "cantigas de amor" ao imitar á cançó vida de fóra será claramente trobadoresco ou provenzalizante, pero deixaba ás veces ver algunha influencia de elementos tradicionais autóctonos como pode ser que certas composicións leven refrán.

A teoría do amor cortés chegada a Compostela dende Occitania e Provenza (terras que hoxe son Francia) supón unha concepción platónica do amor que naceu no século XI cos seguintes trazos:

- Total submisión do namorado á dama (de aí que se lle chame “senhor” á namorada).

- A amada sempre está distante e é admirada pola súa perfección física e moral (velida e fremosa, mansa e mesurada)

- A distancia da namorada provoca a coita/ cuita de amor (a queixa, a dor do namorado).

- O tópico por excelencia desta coita é o de morrer de amor.

Sobre a distancia da namorada como consecuencia de ser unha muller casada, poden darse dende namoradas que sexan indiferentes ou un rexeitamento total. O namorada está obrigado en todo caso a ser tamén discreto, respectuoso  e mesurado. 

 

Estados dos namorados:

-Os namorados nobres para poderen comunicarse pasan por varias etapas, dada a inaccesibilidade da namorada (frecuentemente é un amor adúltero). A primeira é de suspirante (fenhedor) na que non ten contacto coa namorada, pero a desexa ver e prega a Deus como interlocutor que lla deixe ver. Unha segunda suplicante (precador) na que o contacto existe, pode falar con ela para expoñer o seu amor e unha terceira e que case nunca se dá na lírica galego-portuguesa a de entendedor ou drut que son etapas de éxito nos que a namorada corresponde ao amor. 

Distintas partes das cantigas responderán á loanza e fermosura da dama, a manifestación do amor do namorado, a distancia e reserva da dama e a coita do amor do namorado.

 

Tipos de cantigas de amor: de refrán ou de mestría

As cantigas de amor de refrán con influencia formal das composicións tradicionais, levan un refrán despois de cada estrofa.

As cantigas de mestría (feitas a modo dos mestres, é dicir dos trobadores da canço) non teñen refrán

 

Recursos estilísticos propios das cantigas de amor. 

Dobre: repetición dunha palabra ou grupo delas en posicións simétricas dunha mesma estrofa.

Mordobre: repetición en posicións simétricas dun mesmo lexema con variacións nos morfemas flexivos ou derivativos

A finda: versos finais que se sitúan a  remate da composición como conclusión.

 Ateúda: Unha cantiga que presenta un sistema de encadeamanto entre estrofas ou cobras, xa que o sentido dunha cobra se completa na seguinte estrofa.

Cantiga de Fernán Padrón:

Texto da cantiga:  Nulh´ home nom pode saber

 Letra da cantiga: Senhor fremosa, nom poss´eu osmar (Don Dinis)

Pergamiño Sharrer con melodías orixinais. 

Letra da cantiga: A tal estado m´ adusse, senhor... (Don Dinis)

ACTIVIDADES: 

Cantiga de amor de Paio Gomez Charinho identificar trazos do amor cortés:

Senhor fremosa, pois que Deus nom quer,

nem mia ventura, que vos eu veer

possa, convém-m'hoje mais a sofrer

todas las coitas que sofrer poder

por vós; e quero já sempre coidar

em qual vos vi, e tal vos desejar

tôdolos dias em que eu viver.

 

E morte assi venha quando vẽer!

Ca desejos nom hei eu de perder

da mansedume e do bom parecer

e da bondade, se eu bem fezer,

que em vós há; mais quer'a Deus rogar

que me leixe meu temp'assi passar,

desejando qual vos vi, e sofrer.

 

Ca em desejos é tod'o meu bem.

E dizem outros que ham mal, senhor,

desejando; mais eu filh'i sabor,

ca desejo qual vos vi e por en

vivo, ca sempre cuid'em qual vos vi

e atal vos desejei des ali

e desejarei mentr'eu vivo for.

 

Ca sem desejos nunca eu vi quem

podess'haver tam verdadeir'amor

como hoj'eu hei, nem fosse sofredor

do que eu sofr'; e esto me mantém:

grandes desejos que hei. E assi

quero viver; e o que for de mi

seja, ca esto tenh'eu por melhor:

 

desejar sempre; ca des que nom vi

vós nom vivera rem do que vivi:

senom coidando em qual vos vi, senhor.